Zoekstrategie voor studenten

1. Positioneer je vraag

• Wat?
• Voor wie?
• Waarom?
• Hoofd- of bijzaak?

2. Selecteer je bron

• Het vrije of het diepe internet?

3. Stel je zoekstrategie op

• Identificeer belangrijke aspecten
• Zoek alternatieve termen, vakjargon en indextermen
• Combineer de zoektermen

4. Evalueer je resultaat

• Relevant?
• Voldoende?
• Betrouwbaar?

Formuleer een onderzoeksvraag waarbij bij voorkeur alle aspecten van je onderwerp benoemd worden. De PICO-vorm is een hulpmiddel om een klinische onderzoeksvraag op te stellen. In deze vorm wordt de patiëntencategorie (Population/Patient), de interventie (Intervention/Indicator), de controlebehandeling of vergelijking (Comparison/Comparator/Control) en de uitkomst (Outcome) duidelijk beschreven.

Voorbeeld: ‘In men, does having a vasectomy (compared to not having one) increase the risk of getting testicular cancer in the future?’

Population/patient = adult males

Intervention/indicator = vasectomy

Comparator/control = no vasectomy

Outcome = testicular cancer

Afgeleide vormen van PICO zoals PICOT (inclusief Time) en/of PICOS (inclusief Setting) bevatten meer informatie dan de klassieke PICO en zijn om die reden mogelijks een beter alternatief. Hierbij een template voor het opstellen van PICOT vragen. Heb je nood aan andere types dan PICO en afgeleiden (bijv. in het kader van een systematische review van case control studies), contacteer ons.

De keuze van een geschikte bron is afhankelijk van het type bron en de doelstelling van je vraag.

Wanneer je op zoek bent naar achtergrondinformatie (vakinformatie en/of publieksinformatie), kunnen een zoektocht via Google of het consulteren van een encyclopedie (bijv. Wikipedia) en/of het zoeken in MedlinePlus waardevol zijn.

Wetenschappelijke informatie vind je terug in tijdschriften en databanken.

Voor klinische evidence-based informatie zijn databanken zoals UpToDate geschikt. Bij elk type van bron is het nuttig om meer te weten over de informatiebron (bijv. gebruikers bij Wikipedia), het zoekalgoritme (bijv. volgorde van resultaten in Google Scholar) en de zoekmogelijkheden (bijv. Advanced Search-optie en thesaurus in bepaalde medische databanken).

Voor meer informatie, raadpleeg de informatiefiches over databanken.

Internet kent verschillende lagen, waaronder het vrije (of zichtbare) en het diepe (of onzichtbare) internet. Onder het diepe internet worden databanken verstaan, waarvan hoogstens de homepagina te vinden is via zoekmachines zoals Google, Bing of Yahoo. Om de inhoud van databanken te doorzoeken, gebruik je het eigen zoekvenster van de databanken.

In de Cochrane Library kan je in de Cochrane Database of Systematic Reviews uitsluitend op systematische reviews zoeken.

Via PubMed kan je door het gebruik van de filter Clinical Queries systematische reviews vinden. Let op: de resultaten die je met behulp van deze filter krijgt, zijn niet uitsluitend systematische reviews, maar bijvoorbeeld ook richtlijnen of Health Technology Assessments (HTAs).

Via Embase kan je [systematic review]]/lim aan je zoekopdracht toevoegen of de filters Systematic Review en/of Cochrane Reviews selecteren onder de EBM (Evidence-Based Medicine)-filters.

Ga op zoek naar de meest voorkomende (vak)specifieke zoektermen en synoniemen voor elk aspect van je vraag (zie Hoe stel ik mijn onderzoeksvraag op?). Het gebruiken van de ‘juiste’ zoektermen is cruciaal voor het vinden van de gewenste informatie. Wikipedia, Oxford Reference Online en Thesaurus.com kunnen mogelijke bronnen zijn van Engelstalige zoektermen. Ga er steeds vanuit dat zoeksystemen eenvoudigweg nagaan of de door jou opgegeven termen in je zoekstrategie voorkomen in bijv. titel en abstract. Wordt je term net iets anders geschreven of staat je term uitsluitend in de full text van het artikel, dan wordt de informatie in de meeste gevallen niet gevonden.

Indien je in een databank mét een thesaurus gaat zoeken (bijv. PubMed of Embase), dan gebruik je bij voorkeur ook relevante trefwoorden/indextermen uit die thesaurus. Hieronder staat een tabel die je als hulpmiddel kunt gebruiken voor het zoeken en oplijsten van relevante zoektermen.

Population zoekterm inclusief enkelvoud/meervoud, zelfstandig/bijvoeglijk gebruikt en werkwoordvervoegingen, spellingsvarianten (Britse en Amerikaanse spelling), Latijnse benaming, acroniem, enz. * synoniem(en) inclusief vakjargon, enkelvoud/meervoud, zelfstandig/bijvoeglijk gebruikt en werkwoordvervoegingen, spellingsvarianten (Britse en Amerikaanse spelling), Latijnse benaming, acroniem(en), enz. * trefwoord (bijv. MeSH term voor zoeken via PubMed; Emtree term voor zoeken via Embase)
Intervention zoekterm inclusief enkelvoud/meervoud, zelfstandig/bijvoeglijk gebruikt en werkwoordvervoegingen, spellingsvarianten (Britse en Amerikaanse spelling), Latijnse benaming, acroniem, enz. * synoniem(en) inclusief vakjargon, enkelvoud/meervoud, zelfstandig/bijvoeglijk gebruikt en werkwoordvervoegingen, spellingsvarianten (Britse en Amerikaanse spelling), Latijnse benaming, acroniem(en), enz. * trefwoord (bijv. MeSH term voor zoeken via PubMed; Emtree term voor zoeken via Embase)
Comparison zoekterm inclusief enkelvoud/meervoud, zelfstandig/bijvoeglijk gebruikt en werkwoordvervoegingen, spellingsvarianten (Britse en Amerikaanse spelling), Latijnse benaming, acroniem, enz. * synoniem(en) inclusief vakjargon, enkelvoud/meervoud, zelfstandig/bijvoeglijk gebruikt en werkwoordvervoegingen, spellingsvarianten (Britse en Amerikaanse spelling), Latijnse benaming, acroniem(en), enz. * trefwoord (bijv. MeSH term voor zoeken via PubMed; Emtree term voor zoeken via Embase)
Outcome zoekterm inclusief enkelvoud/meervoud, zelfstandig/bijvoeglijk gebruikt en werkwoordvervoegingen, spellingsvarianten (Britse en Amerikaanse spelling), Latijnse benaming, acroniem, enz. * synoniem(en) inclusief vakjargon, enkelvoud/meervoud, zelfstandig/bijvoeglijk gebruikt en werkwoordvervoegingen, spellingsvarianten (Britse en Amerikaanse spelling), Latijnse benaming, acroniem(en), enz. * trefwoord (bijv. MeSH term voor zoeken via PubMed; Emtree term voor zoeken via Embase)

* Gebruik enkele of dubbele aanhalingstekens (afhankelijk van de databank) voor termen die samen en in exact deze volgorde dienen voor te komen (= phrase searching).

Combineer de zoektermen, synoniemen en trefwoorden per aspect (bijv. Population) met de OR-operator. Het gebruik van de OR-operator geeft aan dat minstens één van de termen moet voorkomen in je zoekresultaat. Combineer vervolgens de zoekacties van alle aspecten met een AND-operator (die aangeeft dat beide termen moeten voorkomen in je zoekresultaat). Gebruik hiervoor de geavanceerd zoeken-functie die vele databanken aanbiedt.

Bij uitgebreide zoekopdrachten (bijv. in het kader van een systematische review) wordt aanbevolen om de syntax (≈ code) van de databank te gebruiken. Een overzicht van de syntax in PubMed, Embase, CENTRAL, CINAHL, Web of Science en Scopus vind je hier. Door de syntax te gebruiken geef je aan waar een term mag voorkomen bijv. in titel en abstract bij het gebruik van [TIAB] in PubMed. Dankzij de syntax ga je als gebruiker zelf sturen i.p.v. dat je de zoekmotor laat bepalen (bijvoorbeeld de Automatic Term Mapping-functionaliteit in PubMed).

Bij een systematische review is het bovendien aangewezen de zoekstrategie transparant te beschrijven (bij voorkeur inclusief de syntax), inclusief de verschillende bronnen, de zoektermen en de zoekmethode (bijv. de cited en citing articles bekijken van de geïncludeerde studies).

Een werkgroep van HoGent, onder leiding van Sofie Vandroemme, ontwikkelde een online cursus Kritisch denken en Onderzoekscompetenties die je de juiste basishouding en -vaardigheden uitlegt.

Uit de URL en het digitaal informatiecertificaat van een bron/website kan je al mogelijks iets afleiden over de betrouwbaarheid.

Extensie URL Aard organisatie Voorbeeld Objectiviteit, betrouwbaarheid
.com Commercieel http://www.dokteronline.com ?
.net Netwerk http://www.cancer.net ?
.gov Overheid (VSA) https://www.nlm.nih.gov +
.gov(.be) Overheid https://www.ehealth.fgov.be +
.edu Onderwijs (USA) http://library.medicine.yale.edu +
.org Internationale non-profit https://nl.wikipedia.org/ +/-
.be / .nl / … Landcode https://www.kcgg.be ?

Het taalgebruik (bijv. correct, objectief taalgebruik), de eigenaar (bijv. Universitair Ziekenhuis) en de actualiteit kunnen je bijkomend inzicht geven in de betrouwbaarheid. Ga in ieder geval na of je de informatie die er te vinden is, kan verifiëren in andere betrouwbare bronnen. Via de zoekmachine van Health On the Net kunnen bronnen gevonden worden die voldoen aan het HON-label voor betrouwbare en kwalitatieve gezondheidsinformatie voor patiënten en professionelen op het net.

Naast het beoordelen van de kwaliteit van de bron, is het ook belangrijk om de relevantie en validiteit van je informatie na te gaan. Is de studie recent? Is de studie methodologisch goed uitgevoerd? (zie ook Verwerken > Beoordelen)

Wenst u meer informatie of heeft u nog vragen dan kan u terecht bij onze informatiedeskundige Heidi Buysse of informatiemedewerker Alessia Romagnoli.